KARAYOLLARI ZORUNLU TRAFİK SİGORTASI

ZORUNLU TRAFİK SİGORTASI

GİRİŞ

Zorunlu trafik sigortası, sigorta ettirenin üçüncü kişilere karşı sorumluluğuna yol açan olaylar sonucunda malvarlığının azalması rizikosunu güvence altına alır. Ülkemizde mesuliyet sigortasının uygulamada en çok rastlanan türlerinden birisi trafik dolayısıyla mesuliyet sigortasıdır. Motorlu kara taşıtları mali sorumluluk sigortası yaptırılması zorunlu olan bir sigorta türüdür. 13.10.1983 tarihinde kabul edilen 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun 85 ila 111. maddelerinde hükme bağlanmıştır. Kanunun 91. maddesinde “İşletenlerin, bu Kanunun 85 inci maddesinin birinci fıkrasına göre olan sorumluluklarının karşılanmasını sağlamak üzere mali sorumluluk sigortası yaptırmaları zorunludur.” denmektedir. Karayolları Trafik Kanununun Sekizinci Kısmında önce işleten ve araç işleticisinin bağlı olduğu teşebbüs sahibinin hukuki sorumluluğu hükme bağlanmış sonra sırasıyla sigorta, özel durumlar ve hukuki mesuliyet ile sigortaya ilişkin hükümler düzenlenmiştir.

Karayolları Trafik Kanununda, zarara maruz kalana daha fazla güvence sağlamak amacıyla kusursuz sorumluluk ilkesi benimsenmiştir. Zorunlu sorumluluk sigortası sayesinde zarar gören, zarara sebebiyet verenin hiçbir kusuru olmasa dahi, zararının karşılanması amacıyla sigortacıya başvurabilecektir. Böylece zarara uğrayan kişinin zararını tazmin etmesi kolaylaşacaktır.

Karayolları Trafik Kanununa göre yapılması Zorunlu trafik sigortası ile sigortacı, işletenin hukuki sorumluluğunu üzerine almıştır. Bu sigorta ile motorlu aracın işletilmesi sırasında bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına veya bir şeyin zarara uğramasına sebebiyet verilmesi halinde işletenin hukuki sorumluluğu, zorunlu sigorta limitlerine kadar karşılanmaktadır.

Trafik dolayısı ile Zorunlu trafik sigortası, yasal düzenlemede ve sigortacılık sektöründe yapılmasının zorunlu olup olmaması kriterine göre, zorunlu mali mesuliyet sigortası ve isteğe bağlı mali mesuliyet sigortası şeklinde iki tür olarak yapılmaktadır. Burada zorunlu mali mesuliyet sigortası incelenecektir.

Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları başlığında bu tür sigortaya Trafik Sigortası adı da verilmiştir.

TRAFİK DOLAYISI İLE MALİ SORUMLULUK SİGORTASI

1 – Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası

A – Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Tanımı ve Hukuki Niteliği

Motorlu bir aracın karayolunda işletilmesi sırasında, bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına veya bir şeyin zarara uğramasına neden olması halinde o aracı işletenin zarara uğrayan üçüncü kişilere karşı olan sorumluluğunu belli limitler dahilinde karşılamayı amaçlayan ve yasaca yapılması zorunlu kılınan sorumluluk sigortası türüne zorunlu mali sorumluluk sigortası adı verilmektedir.

Motorlu kara taşıtları mali sorumluluk sigortası 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununa göre yaptırılması zorunlu olan bir sigorta türüdür.

Uygulamada “trafik sigortası” olarak adlandırılır. Zorunlu trafik sigortası, araç türlerine göre değişen limitlerde teminat sağlar. Teminat tutarı her yıl yeniden düzenlendiği halde bazı zararları karşılamaya yetmemektedir. Uygulamada sigorta teminatını aşan bu zararları da sigortalamak amacıyla ilave trafik sigortası yapılmaktadır. Motorlu kara taşıtları mali sorumluluk sigortaları, biri zorunlu diğeri isteğe bağlı olarak ikiye ayrılmıştır. Yurt dışına çıkan araçlar için (yeşil kart) uluslar arası motorlu taşıt sigortası da yapılmaktadır. İsteğe bağlı mali sorumluluk sigortası ile uluslar arası motorlu taşıt sigortası gibi zorunlu olmayan sigortaların yaptırılmasındaki amaç, zorunlu trafik sigortasının kapsamına girmeyen rizikoları da sigorta güvencesi altına almaktır.

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununa göre İşletenlerin, Kanunun 85 inci maddesinin birinci fıkrasına göre olan sorumluluklarının karşılanmasını sağlamak üzere mali sorumluluk sigortası yaptırmaları zorunludur.

Bir motorlu aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına yahut bir şeyin zarara uğramasına sebep olursa, motorlu aracın bir teşebbüsün unvanı veya işletme adı altında veya bu teşebbüs tarafından kesilen biletle işletilmesi halinde, motorlu aracın işleteni ve bağlı olduğu teşebbüsün sahibi, doğan zarardan müştereken ve müteselsilen sorumlu olurlar. (K.T.K. m. 85, f.1)

B – Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası İle ilgili Yasal Düzenleme

Ülkemizde karayollarında motorlu araçların oluşturduğu kazalar nedeniyle oluşan bedeni ve eşya zararların giderilmesi için özel yasal düzenleme yoluna gidilmiştir. Bu konunun ilk defa özel bir yasa ile düzenlenmesi 11.05.1953 tarihinde kabul edilen 6085 sayılı Karayolları Trafik Kanunu (mülga) ile yapılmıştır. Bu yasa teknik ve sorumluluk hukuku yönünden istenilen amaca cevap vermeyince köklü bir değişikliğe gidilerek 18.10.1984 tarihinde 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu yürürlüğe konulmuştur. Bu kanunun hukuki sorumluluğa ilişkin hükümlerinin yürürlüğe girme tarihi ise 18.06.1985’dir.

2918 sayılı Karayolları Trafik kanunu, esas itibariyle, mecburi mesuliyet sigortasını hükme bağlamıştır. Nitekim anılan Kanunun 100. maddesinde, bu Kanunun bazı maddelerinin ihtiyari mali mesuliyet sigortasına da uygulanacağı belirtilmek suretiyle yetinilmiştir: “Bu Kanunun sorumluluğun kaldırılması veya tazminatın azaltılmasına ilişkin 95 inci maddesi, doğrudan doğruya talep ve dava hakkına ilişkin 97 nci maddesi ve zamanaşımına ilişkin 109 uncu maddesi ihtiyari mali sorumluluk sigortasında da uygulanır.

C – Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Sözleşmesinin Tarafları

Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Sözleşmesi, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 101. maddesi uyarınca yapılması zorunlu yasal bir zorunluluk olmakla birlikte bu tür sigorta sözleşmesi de sigorta ettiren ile sigortacı arasında karşılıklı ve birbirlerine uygun irade açıklamaları ile sigorta sözleşmesi kurulur ve bir sigorta poliçesine bağlanır. Yasadan ötürü kendiliğinden oluşan bir sözleşme türü değildir.

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 111. maddesine göre, “Bu Kanunla öngörülen hukukî sorumluluğu kaldıran veya daraltan anlaşmalar geçersizdir.”

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 111. maddesinin ikinci fıkrasında sözü edilen tazminat miktarına ilişkin anlaşmaların “fahiş ve yetersiz oldukları açıkça anlaşıldığı takdirde” geçersizlikleri anlaşma veya uzlaşmanın yapıldığı tarihten itibaren ancak iki yıl içinde iptal edilecekleri kabul edilmiştir.

1 – Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortasında Sigorta Ettiren

Karayolları Trafik Kanunu m. 91, f.1 hükmüne göre, işletenlerin Karayolları Trafik Kanunu’nun 85. maddesinin birinci fıkrasına göre olan sorumluluklarının karşılanmasını sağlamak üzere mali sorumluluk sigortası yaptırmaları zorunludur.

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 91. maddesinde araç sahibi kavramı terk edilerek, doktrin ve uygulamadaki gelişmelere ve yorumlara uygun olarak Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortasında sigorta ettirenin (işleten) sıfatına sahip kimseler olabileceği açık bir şekilde hükme bağlanmış bulunmaktadır.

Zorunlu trafik sigortası genel olarak araç sahibi adına düzenlenir. Sigorta süresi içinde, aracın mülkiyeti başkasına devredilecek olursa, yeni malik, yeni bir zorunlu mali sorumluluk sigortası yaptırmak zorunda kalmaksızın sigorta süresi sonuna kadar aracı işletme hakkına sahip olur. Burada “sigorta, araç sahibini değil, arası takip eder ilkesi” geçerli olmaktadır.

Gerçek işletenler kadar, farazi işletenlerin de, belirtilen şartlarla zorunlu mali sorumluluk sigortası yaptırmaları zorunludur.

Örneğin motorlu araçlarla ilgili mesleki faaliyette bulunanlar ve yarış düzenleyicileri de sigorta yaptırmak zorundadırlar. Ancak farazi işletenlerin yaptırmak zorunda olduğu mali sorumluluk sigortası ile gerçek işleteninki arasında bir fark bulunmaktadır. Gerçek işleten kendi aracı için sigorta yaptırdığı halde farazi işletenler başkalarına ait araçlar için bu yola başvurmaktadırlar ve sayılan farazi işletenlerin ödemek zorunda olduğu primler de, gerçek işletenin ödediğine oranla daha yüksektir. Devlet ve kamu kuruluşları farazi işleten oldukları halde, sigorta konusunda gerçek işleten gibi kabul edilmektedir.

2918 Sayılı Karayolları Trafik Kanununa göre yapılması zorunlu Trafik Sigortası ile sigortacı, işletenin hukuki sorumluluğunu üzerine almıştır. Bu sigorta ile motorlu aracın işletilmesi sırasında bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına veya bir şeyin zarara uğramasına sebebiyet verilmesi halinde işletenin hukuki sorumluluğu, zorunlu sigorta limitlerine kadar karşılanmaktadır. Ancak meydana gelen kazada bizzat araç sürücüsünün ölmesi veya yaralanması halinde, aracın zorunlu mali sorumluluk sigortasını yapan sigortacı, sürücüye de teminat verecek midir? Tazminat ödemekle yükümlü olacak mıdır?

Sigorta sektörünce bilinen tek karar Yargıtay Onbirinci Hukuk Dairesinin bu konudaki 17.4.1995 tarihli, E.1995/2056, K.1995/3648 sayılı kararıdır. Sektör tarafından benimsenemeyen, ancak dikkate alınması zorunluluğu hissedilen tek karar budur.

Yargıtay Onbirinci Hukuk Dairesinin, 17.4.1995 tarihli kararında,mahalli mahkemenin kararına değinilerek,

taraflar arasındaki uyuşmazlık, davalı şirkete zorunlu trafik sigortası ile sigortalı araç sürücüsünün neden olduğu trafik kazasında kendisinin ölümü sonucu onun desteğinden yoksun kalanlarının aracın işleteninden dolayısı ile onun hukuki sorumluluğunu üzerine alan sigortacıdan sigorta tazminatı isteyip, isteyemeyeceği noktasında toplanmaktadır.

Bilindiği üzere zorunlu trafik sigortasında sigortacı, KTK’nun 91nci maddesiyle, işletenin aynı Yasanın 85/1nci maddesinde öngörülen hukuki sorumluluğunu üzerine almış bulunmaktadır. Anılan maddeye göre ise, bir motorlu aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına sebep olursa işletenin bu zarardan sorumlu olacağı hükme bağlanmış bulunmaktadır. Sigortacının bu kapsamdaki sorumluluğunu sınırlayan aynı Yasanın 92nci maddesinde araç sürücünün bu kapsamın dışında kaldığına ilişkin hüküm bulunmadığı gibi, sigorta poliçesi genel şartlarında da bu yolda bir sınırlama getirilmemiştir. O halde, sürücünün ölümü nedeniyle sigortacının sorumluluğu ilke olarak benimsenmelidir.

Davalı sigorta şirketi, davacıların, murislerinin kusurundan yararlanmayacaklarını savunmuş iseler de, dosya içindeki Adli Tıp Kurumu raporuna göre, muris sürücü bu olayda 5/8 oranda kusurlu bulunmaktadır. Sürücüsünün 5/8 oranında kusurlu olması, kusurun tamamının kendisinde olmaması nedeniyle KTK’nun 86ncı maddesi gereğince işleten ve dolayısı ile onun sigortacısının sorumluluğunu bertaraf edemez. Nitekim mahkemece de zarardan davacılar murisinin kusur oranına göre indirim yapıldıktan sonra tazminata hüküm kurulmuş bulunmaktadır.” denilerek, davalı sigorta vekilinin temyiz itirazları varit görülmemiştir.

a – İşleten

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 91. maddesinde Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası düzenlenirken, işletenlerin sorumlulukların karşılanmasını sağlamak amacıyla bu sigortanın yapılmasının zorunlu olduğu hükme bağlanmış bulunmaktadır. Ancak aynı yasanın 104 ve 105 nci maddelerinde, işleten dışında motorlu araçlarla ilgili mesleki faaliyette bulunanlarla, motorlu araç yarışı düzenleyicililerinin de işleten gibi sorumlu olabilecekleri hükme bağlanmıştır.

İşleten kavramı doktrinde genel bir kavram olarak, aracın kullanılmasında ister ekonomik yönden, ister manevi açıdan devamlı olarak yarar ve çıkar sağlayan, araçtan doğan rizikoları ve aracın giderlerini üstlenen araç üzerinde eylemli olarak egemenliği ve tasarruf gücü bulunan kişi olarak tanımlanır.

Karayolları Trafik Kanunu’nun 2. maddesinde işleten “Araç sahibi olan veya mülkiyeti muhafaza kaydıyla satışta alıcı sıfatıyla sicilde kayıtlı görülen veya aracın uzun süreli kiralama, ariyet veya rehni gibi hallerde kiracı, ariyet veya rehin alan kişi” olarak tanımlanmaktadır. Ancak ilgili tarafından başka bir kişinin aracı kendi hesabına ve tehlikesi kendisine ait olmak üzere işlettiği ve araç üzerinde fiilî tasarrufu bulunduğu ispat edilirse, bu kimse işleten sayılır.

b – İşleten Gibi Sorumlu Olanlar

İşleten konusunda işleten sorumluluğuna tabi olanların sadece işletenler değil, KTK. nun 104 ve 105 nci maddelerindeki düzenlemeye göre, motorlu araçla ilgili mesleki faaliyette bulunanları ile motorlu araçla ilgili mesleki faaliyette bulunanları ile motorlu araç yarış düzenleyicilerinin de işleten gibi sorumlu olabilecekleri belirtilmişti.

Motorlu araçla ilgili mesleki faaliyette kişiler, bu tür araçların gözetim, onarım, bakım, alım-satım, araçta değişiklik yapılması amacı ile veya buna benzer amaçlarla kendisine bırakılıp, teslim edilen aracın neden olduğu bu yasaya tabi tutulan zararlardan dolayı işleten gibi sorumlu tutulmaktadır.

Karayolları Trafik Kanunu’nun 105. maddesindeki düzenlemeye göre, motorlu araç veya bisiklet yarış organizatörlerinin, bu yarışa katılan veya onlara eşlik eden araçlar ile bu gösteride kullanılan diğer araçların yarışa katılan araçlar dışındaki araçlara ve kişilere verilen zararlardan dolayı motorlu araç işletenin sorumluluğunun ilişkin hükümlere göre sorumlu olmaları öngörülmüş bulunmaktadır.

Karayolları Trafik Kanunu’nun 105. maddesinin 3. fıkrasında organizatörlerin sigorta ettiren sıfatı düzenlenmiştir.

Yarış düzenleyicilerinin, yarışa katılanların ve yardımcı kişilerin yarış esnasında üçüncü kişilere karşı olan sorumluluklarını karşılamak üzere bir sorumluluk sigortası yaptırmaları zorunludur. Bu gibi yarışlara izin vermeye yetkili olan makamın talebi üzerine Ticaret Bakanlığı durum ve şartlara göre en az sigorta tutarlarını belirlemekle görevlidir. Motorlu araçlar için yapılacak sigortalarda en az sigorta tutarları zorunlu mali sorumluluk sigortasındaki tutarlardan az olamaz. Bu Kanunun zarar görenin doğrudan doğruya sigortacıyı dava edebilmesine ilişkin 97 nci maddesi hükümleri ile zarar görenlerin birden çok olması haline ilişkin 96 ncı maddesi hükümleri burada da uygulanır.

Karayolları Trafik Kanunu’nun 105. maddesinde, bir önceki 104. maddenin aksine, yarış düzenleyicisinin işleten kabul edildiği durumlarda, asıl işletenin sorumlu olmayacağına ilişkin bir hüküm bulunmadığına göre, yarışa katılan aracın sahibi de işleten sıfatıyla sorumlulukların devam ettiklerinin kabulü gerekir. Ancak, KTK. nun 92/d maddesi hükmü uyarında, 105. madde gereğince düzenlenecek Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası güvencesi altında yapılacak yarış ve denemelerdeki kazalardan doğan zararlardan işletenin Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası sözleşmesini yapan sigortacı sorumlu olacaktır. Nitekim, Karayolları Trafik Kanunu’nun 105. maddesinin dördüncü fıkrasında ancak yetkili makamlardan izin almadan düzenlenen yarışlarda oluşan zararların, o aracın Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortasını yapan sigortacı tarafından karşılanması gerektiği açıklanmış bulunmaktadır. Böyle durumlarda sigorta tazminatını ödeyecek olan sigortacı, işletene rücu edebilecektir.

c – Yabancılar ve Yeşil Kart Poliçesi

Yabancı plakalı motorlu araçların Türkiye’ye girdikten sonra karayollarında diğer araç ve kişilere verebilecekleri zararların da sigorta güvencesi altına alınması gerekmiştir. Yabancıların motorlu araçlarını Türkiye sınırlarından girişlerinde Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası yaptırabilecekleri gibi, şayet milletler arası geçerli olup Türkiye’de kabul edilen sigortaları varsa bunların ayrıca sigorta yaptırmalarına gerek olmaksızın araçlarının neden olacağı zararlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası güvencesi altında olacaklardır.

Yeşil Kart yürürlüğe girmeden önce bir ülkeden başka bir ülkeye motorlu araçlarla giden kimseler, gidilen ülkenin giriş kapısında, orada geçerli olan yeni bir trafik sigortası yaptırmak mecburiyetinde kalmaktaydılar. Yorucu ve çok zaman kaybettirici olan bu işlemin kolaylaştırılması amacıyla 1 Ocak 1953 tarihinde Yeşil Kart (Green Card; Carte Verte) Sistemi (Uluslararası Motorlu Taşıt Mali Sorumluluk Sigortası) uygulamaya sokulmuştur. Uygulamayla, sürücülere kolaylıklar sağlamanın yanında, sürücülerin dış ülkelere taşıtlarıyla zarar verdikleri üçüncü şahısların mağdur duruma düşmelerinin de engellenmesi amaçlanmıştır.

Yeşil Kart Sigortasıyla, yabancı ülkede kaza yapan araç sahibi ya da sürücüsünün mali sorumluluğu, o ülkenin zorunlu mali sorumluluk (trafik) sigortası limitlerine kadar güvence altına alınmaktadır.

Yeşil Kart Poliçesi, yurt içinde geçerli olan trafik sigortası poliçesinin, yurt dışında da geçerliliğini sağlayan bir poliçe türüdür. Bu poliçe ile ilgili her türlü iş ve işlem, uluslararası antlaşmalarla tesis edilmiş kurallar çerçevesinde, sisteme üye her ülkede bulunan Motorlu Taşıt Büroları vasıtasıyla yürütülmektedir. Ülkemizde de bu poliçeyle ilgili iş ve işlemleri yürüten, Türkiye Motorlu Taşıt Bürosu’dur.

Büro üyesi trafik sigorta branşında çalışma ruhsatına sahip sigorta şirketleri, sistemi güvence altına almak için müşterek bir pool (katılma payları havuzu) oluştururlar. Kaza yapan yabancı araç sahibi ve sürücülerinin mali sorumluluğuna ilişkin tazminat, pool’dan derhal ve kazanın meydana geldiği ülkenin parasıyla tazmin edilerek zarar görene ödenir ve sonradan ilgili motor bürosundan istenir. Bu sistemi organize, kontrol etme ve kefil olma görevi Avrupa Ekonomik Komisyonu’na bağlı olan ve merkezi Londra’da bulunan Bürolar Konseyi’ne (Council of Bureaux) verilmiştir.

aa – Yeşil Kart Sisteminin İşleyişi

  1. Yeşil Kart Sistemi’ne üye bir ülkede (B ülkesi) meydana gelen trafik kazasında, sahibi veya sürücüsünün A ülkesinde düzenlenmiş yeşil kart poliçesine sahip olduğu taşıt, bir vatandaşa (B ülkesi vatandaşı olması şart değildir) maddi veya bedeni bir zarar vermiştir.
  2. Zarar gören şahıs düzenleme bürosu niteliğini alan B ülkesi bürosuna başvurmalıdır (şayet o ülkede ziyaretçi ise kendi ülke bürosuna da başvurabilir). Bununla birlikte B ülkesi bürosu, kendisine sigortalının veya zarar görenin resmi olarak başvurusunu beklemeksizin ilgili durumun soruşturmasına başlamalıdır; ayrıca durumu, derhal, ödeme bürosu niteliğini alan A ülkesi bürosuna bildirmelidir. B ülkesi bürosu herhangi bir nihai karar alırken A ülkesi bürosuna (Ödeme Bürosu) danışmalıdır; fakat buna mecburiyeti yoktur.
  3. B ülkesi bürosu hasar veya tazminat incelemesini eksper ve aktüerler vasıtasıyla yapar, ilgili ücretleri ödeme bürosundan tahsil etmek üzere öder.
  4. Hasar veya tazminat ekspertizi neticesinde zarar görenin veya hak sahiplerinin tazminat alacaklarını B ülkesi bürosu peşinen öder. B ülkesi bürosu, bu ödemeyi büro üyesi şirketlerin iştiraki ile oluşturulan poolden (katılma havuzu) yapar; sonrasında ödeme bürosundan tahsil eder.
  5. B ülkesi bürosu hasarı düzenleme ve işlemleri sonuca bağlamasından dolayı, yaptığı diğer giderlerle birlikte A ülkesi bürosundan tahsil edilmek üzere bir düzenleme ücretine hak kazanır. Düzenleme ücreti, ödenen tazminat tutarının %15’idir. Düzenleme ücretleri büroların en önemli ana faaliyet kaynaklarıdır.
  6. B ülkesi bürosu hesabına tazminat tutarını pool kaynaklarından yatıran A ülkesi bürosu, iştirakleri oranında bu tutarı pool üyesi şirketlere yansıtır. Fakat ülkemiz uygulamasında, poolde bir kaynak söz konusu olmayıp, tazminat tutarı iştirakleri oranında şirketlere bildirmekte, sonrasında şirketlerden toplanmakta ve nihayetinde ödenmektedir. Dolayısıyla, şirketlerden kaynaklanan gecikmeler olabilmekte, bu ise gecikme faizlerinin ödenmesine yol açabilmektedir.

2 – Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortasında Sigortacı

Karayolları Trafik Kanunu’nda Zorunlu trafik sigortası nın Türkiye’de kaza sigortası dalında çalışmaya yetkili sigorta şirketleri tarafından yapılabileceğine hükmedilerek, bu yetki ve görevi kaza dalında çalışan sigortalar ile sınırlandırma getirilmiştir. Türkiye’de kaza sigortası dalında çalışmaya yetkili kılınan sigorta şirketleri tarifk dolayısı ile Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortasını yapmakla zorunlu tutulmuştur.

Karayolları Trafik Kanunu’nda kimi durumlarda yasada belirtilen yasada belirtilen koşullar çerçevesinde karayollarında motorlu araçların meydana getireceği zararların yine bu yasada öngörülen Garanti Fonu tarafından karşılanacağı belirtilmiştir ki, bu gibi durumlarda sigortacının yerini Karayolları Trafik Kanunu’nun 108. maddesinde düzenlenen Garanti Fonu almaktadır.

3 – Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortasında Sigortalı

Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası sözleşmesi ile motorlu araç işletenin, işlettiği aracın üçüncü kişilere verdiği zararlar nedeniyle onlara karşı olan hukuki ve mali sorumluluğu güvence altına alınmakta olup, bu nedenle sigorta ettiren işletici, aynı zamanda sigortalı da sayılabilir. Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası poliçesi düzenlenirken zarara uğrayacak kişiler o aşamada henüz bilinmediğinden bu kişilerin ismen poliçede sigortadan faydalanan olarak gösterilmesi dahi mümkün bulunmamaktadır. Bu nedenle Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası poliçelerinde lehine sigorta yaptırılan üçüncü kişilerin belirtilmesinde olumsuz koşullar sayılarak, bunların dışında kalan kişi ve eşya zararları niteliğini haiz üçüncü kişilerin zararlarının sigorta güvencesi altına alındığı açıklanmaktadır.

E – Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortasında Riziko

Riziko, zarar verici olayların gerçekleşmesi ihtimali olarak tanımlanmaktadır. Karayolları Trafik Kanunu’nun 85/1 nci maddesine göre, motorlu aracın işletilmesi, bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına veya bir şeyin zarara uğramasına neden olan rizikoların Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortasının güvencesi altından bulunduğunu aynı yasanın 91 nci maddesi ile hüküm altına almış, rizikolar yönünden bir açıklama getirilmiştir. Ancak Karayolları Trafik Kanunu’nun 3. maddesindeki trafik kazası tanımından da yararlanılarak, Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası ile güvence altına alınan rizikolar, karayolu üzerinde işletene ait motorlu bir aracın meydana getirdiği ve ölüm, yaralanma ve zararla sonuçlanmış olan trafik kazalarıdır, biçiminde tanımlanabilir.

F – Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Sözleşmesinde Tarafların Yükümlülükleri

Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası ile prim karşılığında sigorta ettirenin işlettiği motorlu aracın üçüncü kişilere karşı verebileceği zararlar sigortacı tarafından belli limitler dahilinde karşılanması amaçlandığına göre, bu sözleşme iki tarafa da yükümlülükler getirmektedir.

1 – Sigorta Ettirenin Yükümlülükleri

Sigorta ettiren taşıdığı riski, prim karşılığında sigortacıya devreden kişidir. Sigorta sözleşmesinin akdedilebilmesi için, sigorta ettiren bakımından yasada, herhangi bir ehliyet şartı bulunmamaktadır. Bu nedenle sözleşme yapma ehliyeti olan herkes sigorta sözleşmesi akdedebilir.

a – Sigorta Ettirenin Prim Ödeme Yükümlülüğü

Sigorta primi ödeme borcunun genel ilkeleri. TTK. nun 1294 ile 1298 nci maddeleri hükümleri arasında düzenlenmiştir.  Karayolları Trafik Kanununda primle ilgili hüküm ise 91/2 maddesinde yer almıştır. Bu hükümlere göre Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortasına ilişkin primlerin peşin olarak ödenmesi gerekir. Oysa genel hükümlerle ilgili TTK. nun 1294/son fıkrasında primin peşin ödenebileceği gibi, taksitler halinde de ödenmesine imkan tanınmıştır.

Karayolları Trafik Kanunu m. 91/2 hükmüne göre, zorunlu mali sorumluluk sigortasına ilişkin primler peşin ödenir. Ancak, Hazine Müsteşarlığının bağlı bulunduğu Bakanlık primlerin taksitler halinde tahsil edilmesine ilişkin düzenleme yapmaya yetkilidir. Bu hükme göre primin taksitle ödeme imkanı ortadan kaldırıldığına göre, primin tamamının poliçenin düzenlenmesi anında sigortacıya ödenmesi ile sigortacının sorumluluğu başlamaktadır.

b – Sigorta Ettirenin İhbar Yükümlülüğü

Karayolları Trafik Kanununda sigorta ettirenin ihbar yükümlülüğü genel bir düzenlemeye tabi tutulmamış sadece sigorta konusu olan aracın değişmesi halinde Karayolları Trafik Kanununun 94. maddesi hükmü ile sigorta ettirene ihbar yükümlülüğü getirilmiştir.

2 – Sigortacının Yükümlülükleri

Sigorta sözleşmesi yapan sigortacının başlıca iki yükümlülüğü bulunmaktadır. Bunlar, sigorta poliçesi düzenleyerek teslim etmek ve sigorta süresi içerisinde teminat içinde kalan bir rizikonun gerçekleşmesi halinde sigortalının maruz kaldığı zararı ödemektir.

a – Sigortacının Poliçe Düzenleme Yükümlülüğü

Sigortacı sigorta ettirene sigorta mukavelesi gereğince her iki tarafın haiz olduğu hak ve borçları gösteren ve kendi tarafından imza edilen bir sigorta poliçesi veya onun yerine geçmek üzere bir muvakkat sigorta ilmühaberini ekleriyle beraber vermeye mecburdur. Sigortacı istediği takdirde, sigortalı dahi poliçe veya ilmühaberin ve eklerinin bir örneğini imzalayarak sigortacıya vermekle mükelleftir.

Sigorta sözleşmesi doğrudan doğruya sigorta ettiren kimse veya onun temsilcisi veya vekili ile yapılmışsa sözleşme tarihinden yirmidört saat içinde ve bir tellal (broker veya aracı acente) aracılığı ile yapılmış ise en geç on gün içinde sigortacı poliçeyi sigorta ettiren kimseye vermeğe mecburdur.

Sigortacı poliçe verme yükümlülüğüne aykırı davranırsa sigorta ettiren kimse sigortacı ile sigortaya aracılık yapan tellaldan tazminat isteyebilir.

Karayolları Trafik Kanununda bu konuda bir düzenleme yer almadığından sigortacının bu yükümlülüğü, Türk Ticaret Kanununda yer alan esaslara göre saptanması gerekir.

b – Sigortacının Zarar Giderim Yükümlülüğü

Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortasında rizikonun gerçekleşmesi halinde sigortacının ödeyeceği tazminat, Karayolları Trafik Kanununun 91. maddesinin göndermesiyle aynı yasanın 85/1 nci maddesine göre sigorta ettiren işleten tarafından motorlu aracın işletilmesi sonucunda ortaya çıkan maddi zararlar ile kişinin yaralanması veya ölmesi gibi bedeni zararlara ilişkin olmaktadır.

Kazaya neden olan aracın trafik zorunlu mali mesuliyet sigortacısı, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 85 ve 91 ‘inci maddesi uyarınca işletenin aracın işletilmesi nedeni ile zarar görenlere ödemekle yükümlü olduğu tazminatı faizi ile birlikte ödeme görevi vardır.

Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortasında zarar giderim durumlarında uygulanacak belli başlı ilkeler:

  • Sınırlı sorumluluk ilkesi
  • Gerçek zararın giderilmesi ilkesi
  • Kusur oranında sorumluluk ilkesi

Birden çok zarar gören bulunan hallerde,

  • Garamet ilkesi
  • Manevi tazminatın Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası kapsamı dışında kalması ilkesi

G – Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortasında İşletenin Değişmesi

Sigorta sözleşmesinin verilmesi ve işletenin değişmesi halinde yapılacak işlemler, Karayolları Trafik Kanunu’nun 94. maddesinde belirtilmiştir.

Sigortalı aracı işletenlerin değişmesi halinde, devreden kişi 15 gün içinde sigortacıya durumu bildirmek zorundadır. (KTK. m. 94/1)

Sigortacı sigorta sözleşmesini durumun kendisine tebliği tarihinden itibaren onbeş gün içinde feshedebilir. (KTK. m. 94/2)

Sigorta fesih tarihinden onbeş gün sonrasına kadar geçerlidir. (KTK. m. 94/3)

H – Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortasında Sigortacının Halefiyet ve Rücu Hakkı

1 – Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortasında Sigortacının Halefiyet Hakkı

Sigortacı sigorta bedelini ödedikten sonra hukukan sigorta ettiren kimse yerine geçer. Sigorta ettiren kimsenin vaki zarardan dolayı üçüncü şahıslara karşı dava hakkı varsa bu hak, tazmin ettiği bedel nispetinde sigortacıya intikal eder.

Karayolları Trafik Kanununda halefiyete dayalı sigortacının rücu hakkından Karayolları Trafik Kanununda açıkça bahsedilmemişse de anılan yasanın 98/2 ve 99/2 nci maddelerinde kazaya birden fazla araçların karışması halinde tazminat ödemesi yapan sigortacının aynı olaydan sorumlu diğer araçların sigortacısına sorumlulukları oranında başvurabileceği hüküm altına alınmak suretiyle teknik anlamda halefiyete dayalı rücu hakkının bulunduğu kabul edilmiştir. Ödemede bulunan Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortasını yapan sigortacının, aynı olaydan sorumlu kişilerin sigortacısına başvurabilecekleri kabul edildiğine göre, bu hakkın, asıl sorumlu durumda olan kişilere karşı da yöneltilebileceğin kabulü hukuktaki evleviyet ilkesi gereği olmalıdır.

2 – Zorunlu trafik sigortası – Sigortacının Rücu Hakkı

Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortasında Sigortacının Rücu Hakkı Karayolları Trafik Kanununun 95/2 nci maddesinde genel olarak düzenlenmiştir.

Ödemede bulunan sigortacı, sigorta sözleşmesine ve bu sözleşmeye ilişkin kanun hükümlerine göre, tazminatın kaldırılmasını veya azaltılmasını sağlayabileceği oranda sigorta ettirene başvurabilir. (KTK. m. 95/2)

Yetkili makamdan izin alınmaksızın düzenlenen bir yarışta vukubulan zararlar, zarara sebep olan motorlu aracın sorumluluk sigortacısı tarafından karşılanır. Böyle bir durumda, sigortacı, yarış için özel bir sigortanın yapılmamış olduğunu bilen veya gerekli özenin gösterilmesi halinde bilebilecek olan işleten veya işletenlere rücu edebilir. (KTK. m. 105/4)

I – Garanti Fonu

Güvence Hesabı hizmeti araçlarla ilgili olarak 18 Ekim 1983 yılında Garanti Fonu unvanı altında başlamıştır. Daha sonra Garanti Sigortası Hesabı unvanı altında devam etmiştir ve son olarak 14.06.2007 tarihinde yayımlanan 5684 Sayılı Sigortacılık Kanunu ile Karayolları Trafik Kanunu’nun 108 inci maddesi ile kurulan Garanti Sigortası Hesabı, kapsamı daha da genişletilerek düzenlenen Güvence Hesabı unvanı altında bu hizmetleri devam etmektedir.

Karayollarında motorlu araçların neden olduğu trafik kazalarında; kazaya neden olan aracın belirlenememesi, kanunun emredici hükmüne rağmen aracın zorunlu mali sorumluluk (trafik) sigortasının yaptırılmamış olması, kazanın çalınmış veya gasp edilmiş bir araç tarafından meydana getirilmiş olması, iflas etmiş veya mali bünye zafiyeti nedeniyle bütün branşlarda ruhsatları iptal edilmiş sigorta şirketlerinin ödemesi gereken tazminatların tahsil edilememesi durumunda kazada zarar görenlerin sigorta güvencesinden yoksun kalmaları halleri dikkate alınarak bu gibi durumlarda zarar görenleri korumak amacıyla Sigorta Kanunu’nun 14. maddesiyle Güvence Hesabı oluşturulmuştur.

H – Zorunlu trafik sigortası Sözleşmesinin Sona Ermesi

Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası sözleşmesi de Özellikleri bulunmakla birlikte özel hukuk alanına giren bir sözleşme niteliğinde olduğundan diğer sigorta sözleşmeleri gibi bu sözleşme de belirli koşullar çerçevesinde sona ermesi doğaldır.

Sigorta sözleşmeleri sigorta süresinin sona ermesi, sigorta konusunun ortadan kalkması, fesih hakkının kullanılması, tarafların anlaşmaları ve tarafların acze düşme hallerinde sona erer. Bu koşullan Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası sözleşmesinin bünyesine uygun düştüğü oranda bu tür sözleşmede de uygulanabilir.

Sigorta ücreti (prim) sigorta ettiren tarafından bu sigortada peşin ödendiğine göre, sigorta ettirenin aczi halinin bu sözleşmeyi sona erdiren nedenlerden olması gerekir. Sigortacının orunlu Mali Sorumluluk Sigortası sözleşmesinin de sona erme sebebi olacağı doğaldır.

Prim peşin ödenmekle beraber, sigorta sözleşmesi süresi içerisinde sigorta konusu motorlu aracın niteliğinde veya kullanma şeklinde değişiklik nedeniyle, prim farkı ödenmesi zorunluluğunun ortaya çıktığı durumlarda, sigortacının gerekli prim farkının ödenmesi konusunda yaptığı bildirime rağmen bu süre zarfında prim farkı sigorta ettiren tarafından ödenmez ise, sigortacı fesih hakkını kullanarak sözleşmeyi sona erdirebilir.

YARARLANILAN KAYNAKLAR

KİTAPLAR:

AŞÇIOĞLU, Çetin Trafik Kazalarında Hukuki Sorumluluk Ve Tazminat Davaları Ankara 1989

BOZER, Ali Sigorta Hukuku, Cilt 1, 2. bası, 2002

ÇEKER, Mustafa Yargıtay Kararları Işığında Sigorta Hukuku, Adana 2003

ÇELİK, Salih/LALE Muktedir Özetli – İçtihatlı – Uygulamalı Sigorta Hukuku Mal, Can ve Sorumluluk Sigortaları (4506 Emsal Karar),  Ankara 2007

EREN, Fikret Borçlar hukuk, Genel Hükümler, Cilt I, Gözden Geçirilmiş 6. bası, İstanbul 1998

HAVUTÇU, Ayşe/GÖKYAYLA, K.Emre Karayolları Trafik Kanunu’na Göre Hukuki Sorumluluk

KUBİLAY, Huriye Uygulamalı Özel Sigorta Hukuku, İzmir 2003

ULAŞ, Işıl Sigorta Hukuku, Ankara 1992

MAKALELER:

Uluslararası Yeşil Kart (Green Card) Sistemi

Reasürör Dergisi, Ekim 2001, Sayı:42

Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortasında Sürücü

Hazırlayan: Zihni Metezade

İLGİLİ MEVZUAT

KANUNLAR:

Karayolları Trafik Kanunu

Kanun Numarası: 2918

Kabul Tarihi: 13.10.1983

Yayınlandığı Resmi Gazete Tarihi: 18.10.1983, Sayı: 18195

Türk Ticaret Kanunu

Kanun Numarası: 6762

Kabul Tarihi: 29.06.1956

Yayınlandığı Resmi Gazete Tarihi: 09.07.1956, Sayı: 9353

Karayolu Taşıma Kanunu

Kanun Numarası: 4925

Kabul Tarihi: 10.07.2003

Yayınlandığı Resmi Gazete Tarihi: 19.07.2003, Sayı: 25173

Sigortacılık Kanunu

Kanun Numarası: 5684

Kabul Tarihi: 03.06.2007

Yayınlandığı Resmi Gazete Tarihi: 14.06.2007, Sayı: 26552

YÖNETMELİKLER:

Karayolları Trafik Yönetmeliği

Kabul Tarihi: 18.07.1997

Yayınlandığı Resmi Gazete Tarihi: 18.07.1997, Sayı: 23053 MÜKERRER

Karayolu Taşıma Yönetmeliği

Kabul Tarihi: 11.06.2009

Yayınlandığı Resmi Gazete Tarihi: 11.06.2009, Sayı: 27255

Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortasında Tarife Uygulama Esasları Hakkında Yönetmelik

Kabul Tarihi: 14.07.2007

Yayınlandığı Resmi Gazete Tarihi: 14.07.2007, Sayı: 26582

TEBLİĞLER:

Zorunlu Karayolu Taşımacılık Mali Sorumluluk Sigortası Tarife ve Talimatı

Yayınlandığı Resmi Gazete Tarihi: 18.06.2008, Sayı: 26910

ULUSLAR ARASI SÖZLEŞMELER:

Motorlu Taşıtlar Zorunlu Malî Sorumluluk Sigortasına İlişkin Avrupa Sözleşmesi

 

ANASAYFA – SİTE İÇİ ARAMA BÖLÜMÜNDEN DİLEKÇE VE MAKALE ARAYABİLİRSİNİZ. 

TALEPLERİNİZ İÇİN İLETİŞİM FORMUNDAN BİZE ULAŞABİLİRSİNİZ

GÖRÜŞ, ÖNERİ VE YORUMLARINIZI LÜTFEN BİZİMLE PAYLAŞIN!

Yorum Yazın