HAKİMLERİN YASAKLILIĞI VE REDDİ

HAKİMLERİN YASAKLILIĞI VE REDDİ

Hakimin yasaklılığı ve reddi hakimin tarafsızlığını sağlanmaya yönelik kurumlardır. Hakimin tarafsız kalamayacağına kesin gözle bakılan ya da kuşkuya düşülen haller için düzenlenmiştir.

Hakimin yasaklılığı ile reddinin karşılaştırılması

 

HAKİMİN YASAKLILIĞI HAKİMİN REDDİ
Hakimin davaya kesinlikle bakılamayacağı kanun koyucu tarafından varsayılmıştır, aksi ispat edilemez. Hakimin objektif davranamayacağı konusunda kesinlik yoktur, şüphe vardır.
Yasaklılık sebepleri Kanunda tahdidi (sınırlayıcı) olarak sayılmıştır, kıyasla genişletilemez. Ret sebepleri tahdidi değildir. Tadadi (örnekleme) olarak sayılmıştır.
Yasaklılık hallerinde hakim davaya bakamaz  çekinmek zorundadır. , Ret hallerinde, ret sebebinin doğru olduğu hususunda başka bir mahkemece karar verilinceye kadar hakim davaya bakamaz.
Yasaklılık sebepleri yargılamaya  bitinceye  kadar her aşamada ileri sürülür. Hakimin reddinin taraflarca istenmesi süreye tâbidir.
Yasaklılık hallerinde vekile özel yetki gerekmez. Ret hallerinde vekile özel yetki gerekir.
Davaya bakması yasak olan hâkimin karar vermiş veya karara katılmış bulunması, hükmü etkileyip etkilemediğine bakılmaksızın, mutlak bozma ve yargılamanın yenilenmesi sebebi teşkil eder. Hakkındaki ret talebi, merciince kesin olarak kabul edilen hâkimin karar vermiş veya karara katılmış bulunması, hükmü etkileyip etkilemediğine bakılmaksızın, mutlak bozma ve yargılamanın yenilenmesi sebebi teşkil eder.
Duruşma yapılmadan da karar verilebilir. Duruşma yapılmadan da karar verilebilir.

Hakimin Yasaklılığı

Yasaklılık Sebepleri

  • Hakim, aşağıdaki hâllerde davaya bakamaz; talep olmasa bile çekinmek zorundadır:
    • Kendisine ait olan veya doğrudan doğruya ya da dolayısıyla ilgili olduğu davada
    • Aralarında evlilik bağı kalksa bile eşinin davasında.
    • Kendisi veya eşinin altsoy veya üstsoyunun davasında.
    • Kendisi ile arasında evlatlık bağı bulunanın davasında.
    • Üçüncü derece de dâhil olmak üzere kan veya kendisini oluşturan evlilik bağı kalksa dahi kayın hısımlığı bulunanların davasında.
    • Nişanlısının davasında.
    • İki taraftan birinin vekili, vasisi, kayyımı veya yasal danışmanı sıfatıyla hareket ettiği davada

Çekinme kararının sonuçları

  • Çekinme kararına karşı üst mahkemeye başvurulabilir. Yasaklama sebebinin doğduğu tarihten itibaren, o hâkimin huzuru ile yapılan bütün işlemler, üst mahkemenin kararı ile iptal olunabilir. Hüküm ve kararlar ise herhâlde iptal olunur. Bu durumda, hâkim yargılama giderlerine mahkûm edilebilir.
  • Çekinme kararının ilk derece mahkemesi hakimince verildiği hallerde, başvuru üzerine bölge adliye mahkemesinin vereceği karar kesindir.

Hakimin Reddi

Ret Sebepleri

  • Hakimin tarafsızlığından şüpheyi gerektiren önemli bir sebebin bulunması hâlinde, taraflardan biri hakimi reddedebileceği gibi hakim de bizzat çekilebilir. Özellikle aşağıdaki hâllerde, hâkimin reddi sebebinin varlığı kabul edilir:
    • Davada, iki taraftan birine öğüt vermiş ya da yol göstermiş olması.
    • Davada, iki taraftan birine veya üçüncü kişiye kanunen gerekmediği hâlde görüşünü açıklamış olması.
    • Davada, tanık veya bilirkişi olarak dinlenmiş veya hâkim ya da hakem sıfatıyla hareket etmiş olması.
    • Davanın, dördüncü derece de dâhil yansoy hısımlarına ait olması.
    • Dava esnasında, iki taraftan birisi ile davası veya aralarında bir düşmanlık bulunması.
  • Hakim, reddini gerektiren sebeplerden biri varken bizzat çekilmezse, iki taraftan biri ret talebinde bulununcaya kadar davaya bakabilir.

Ret usulü

  • Hakimin reddi sebebini bilen tarafın, ret talebini en geç ilk duruşmada ileri sürmesi Taraf, ret sebebini davaya bakıldığı sırada öğrenmiş ise en geç öğrenmeden sonraki ilk duruşmada, yeni bir işlem yapılmadan önce bu talebini hemen bildirmek zorundadır. Belirtilen sürede yapılmayan ret talebi dinlenmez.
  • Hakimin reddi, dilekçeyle talep edilir. Bu dilekçede, ret talebinin dayandığı sebepler ile delil veya emarelerin açıkça gösterilmesi ve varsa belgelerin eklenmesi
  • Hakimin reddi dilekçesi, reddi istenen hakimin mensup olduğu mahkemeye verilir.
  • Ret talebi geri alınamaz.
  • Hakimi reddeden taraf, dilekçesini karşı tarafa tebliğ ettirir. Karşı taraf bir hafta içinde cevap verebilir. Bu süre geçtikten sonra yazı işleri müdürü tarafından ret dilekçesi, varsa karşı tarafın cevabı ve ekleri, dosya ile birlikte reddi istenen hakime verilir. Hakim bir hafta içinde dosyayı inceler ve ret sebeplerinin kanuna uygun olup olmadığı hakkındaki düşüncesini yazı ile bildirerek, dosyayı hemen merciine gönderilmek üzere yazı işleri müdürüne
  • Ret sebebi sabit olmasa bile, merci bunu muhtemel görürse, ret talebini kabul
  • Ret sebepleri hakkında yemin teklif olunamaz.
  • Hakimi çekilmeye davet, hakimin reddi hükmündedir.

Çekilme kararının incelenmesi

  • Hakim, taraflardan birinin ret talebi üzerine veya kendiliğinden çekilme yönünde görüş bildirirse, ret talebini incelemeye yetkili merci, bu çekilmenin kanuna uygun olup olmadığına karar verir.

Ret talebini incelemeye yetkili merci

  • Hakimin reddi talebi, reddi istenen hakim katılmaksızın mensup olduğu mahkemece incelenir.
  • Reddedilen hakimin katılmamasından dolayı mahkeme toplanamıyor ya da mahkeme tek hakimden oluşuyor ise ret talebi, o yerde asliye hukuk hakimliği görevini yapan diğer mahkeme veya hakim tarafından incelenir. O yerde, asliye hukuk hakimliği görevi tek hakim tarafından yerine getiriliyorsa, o hakim hakkındaki ret talebi, asliye ceza hakimi varsa onun tarafından, yoksa en yakın asliye hukuk mahkemesince incelenir.
  • Sulh hukuk hakimi reddedildiği takdirde, ret talebi, o yerdeki diğer sulh hukuk hakimi tarafından incelenir. O yerde, sulh hukuk hakimliği görevi tek hakim tarafından yerine getiriliyorsa, o hakim hakkındaki ret talebi, bulunma sıralarına göre; o yerdeki sulh ceza hakimi, asliye hukuk hakimi, asliye ceza hakimi, bunların da bulunmaması halinde, en yakın yerdeki sulh hukuk hakimi tarafından incelenir.
  • Bölge adliye mahkemesi hukuk dairelerinin başkan ve üyelerinin reddi talebi, reddedilen başkan ve üye katılmaksızın görevli olduğu dairece karara bağlanır. Hukuk dairelerinin toplanmasını engelleyecek şekildeki toplu ret talepleri dinlenmez.

Ret talebinin geri çevrilmesi

  • Hakimin reddi talebi, aşağıdaki hallerde kabul edilmeyerek geri çevrilir:
    • Ret talebi süresinde yapılmamışsa.
    • Ret sebebi ve bu sebebe ilişkin inandırıcı delil veya emare gösterilmemişse.
    • Ret talebinin davayı uzatmak amacıyla yapıldığı açıkça anlaşılıyorsa.
  • Bu hallerde ret talebi, toplu  mahkemelerde  reddedilen  hakimin  müzakereye  katılmasıyla; tek hakimli mahkemelerde ise reddedilen hakimin kendisi tarafından geri çevrilir.
  • İlk derece mahkemesinin bu kararlarına karşı istinaf yoluna, bölge adliye mahkemesi hukuk dairelerinin başkan ve üyeleri hakkındaki kararlarına karşı da temyiz yoluna  ancak hükümle birlikte başvurulabilir.

Ret talebinin incelenmesi

  • Hakimin reddi talebine ilişkin karar, dosya üzerinden inceleme yapılarak da verilebilir.
  • Reddi istenen hakim, ret hakkında merci tarafından karar verilinceye kadar o davaya bakamaz. Şu kadar ki, gecikmesinde sakınca bulunan iş ve davalar bunun dışındadır. Daha önce hakkındaki ret talebi mercice reddolunan hakimin, aynı durum ve olaylara dayanarak yeniden reddedilmesi hali, hakimin davaya bakmasına engel oluşturmaz.
  • Ret talebinin merci tarafından kabul edilmemesi halinde, reddi istenen hakim davaya bakmaya devam eder.
  • Ret talebinin, kötüniyetle yapıldığının anlaşılması ve esas yönünden kabul edilmemesi halinde, talepte bulunanların her biri hakkında beşyüz Türk Lirasından beşbin Türk Lirasına kadar disiplin para cezasına hükmolunur.
  • Hakim hakkında aynı davada aynı tarafça ileri sürülen ret talebinin reddi  halinde verilecek disiplin para cezası, bir önceki disiplin para cezasının iki katından az olamaz.
  • Disiplin para cezasının tahsili için, davaya bakan mahkeme, dosyanın geliş tarihinden başlayarak iki hafta içinde gereğini

Ret talebine ilişkin kararlara karşı istinaf

  • Esas hüküm bakımından istinaf yolu kapalı bulunan dava ve işlerde, hakimin reddi talebiyle ilgili merci kararları
  • Esas hüküm bakımından istinaf yolu açık bulunan dava ve işlerde ise ret talebi hakkındaki merci kararlarına karşı tefhim veya tebliği tarihinden itibaren bir hafta içinde istinaf yoluna başvurulabilir; bu halde 347 nci madde hükmü uygulanmaz. Bölge adliye mahkemesinin bu husustaki kararları kesindir.
  • Ret talebinin reddine ilişkin merci kararının bölge adliye mahkemesince uygun bulunmayarak kaldırılması veya ret talebinin kabulüne ilişkin merci kararının bölge adliye mahkemesince uygun bulunması halinde, ret sebebinin doğduğu tarihten itibaren reddedilen hakimce yapılmış olan ve ret talebinde bulunan tarafça itiraz edilen esasa etkili işlemler, davaya daha sonra bakacak hakim tarafından iptal olunur.

Ret talebine ilişkin kararların temyizi

  • Esas hüküm bakımından temyiz yolu kapalı bulunan dava ve işlerde, bölge adliye mahkemesi başkan ve üyelerinin reddine ilişkin bölge adliye mahkemesi kararları kesindir.
  • Esas hüküm bakımından temyiz yolu açık bulunan dava ve işlerde ise ret talebi hakkındaki karar, tefhim veya tebliği tarihinden itibaren bir hafta içinde temyiz edilebilir. Bu halde 347 nci madde hükmü uygulanmaz. Yargıtayın bu husustaki kararı kesindir.
  • Bölge adliye mahkemesi hakiminin reddine ilişkin talebin reddi konusundaki kararın temyizi üzerine Yargıtayca bozulması veya ret talebinin kabulüne ilişkin kararın Yargıtayca onanması halinde, ret sebebinin doğduğu tarihten itibaren reddedilen hakimce yapılmış olan ve  ret  talebinde bulunan tarafça itiraz edilen esasa ilişkin işlemler, davaya daha sonra  bakacak  olan bölge adliye mahkemesi tarafından iptal olunur.

Hakimin yasaklılığı ve reddi

Hakimin yasaklılığı ve reddi

Hakimin yasaklılığı ve reddi

Yorum Yazın