İtiraz Yolu (Somut Norm Denetimi – Defi Yolu)

İtiraz Yolu (Somut Norm Denetimi – Defi Yolu)

Herhangi bir mahkemede görülmekte olan bir davada uygulanacak kanun ya da Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin, davaya bakmakta olan mahkemece kendiliğinden veya davanın taraflarınca, Anayasa’ya aykırı olduğu iddiası ile Anayasa Mahkemesi’ne götürülmesidir.

Görülmekte olan bir dava da mahkeme kendiliğinden ya da davanın taraflarından birinin itirazı üzerine davada uygulanacak normun Anayasaya aykırı olduğunu düşünürse, Anayasaya aykırılık iddiasının çözümlenmesi için dosyayı Anayasa Mahkemesine gönderir ve Anayasa Mahkemesinin bu konuda vereceği karara kadar davayı geri bırakır.

Anayasa Mahkemesi, itirazın, kendisine ulaşmasından başlamak üzere 5 ay içinde kararını verir ve açıklar. Bu süre içinde karar verilmezse ilgili mahkeme davayı yürürlükteki kanun hükümlerine göre sonuçlandırır. Ancak Anayasa Mahkemesi’nin kararı, esas hakkındaki karar kesinleşinceye kadar gelirse, ilgili mahkeme buna uymak zorundadır.

Anayasa Mahkemesi iptal (itiraz) istemini ret ederse aynı kanun ya da Cumhurbaşkanlığı Kararnamesiyle ilgili olarak 10 yıl süreyle bu yolla Anayasa Mahkemesi’ne başvurulamaz.

“10 yıl yasağı” yalnızca somut norm denetiminde geçerlidir; soyut norm denetiminde böyle bir kural söz konusu değildir.

Somut Norm Denetimi’nin Şartları:

• Bakılmakta olan bir davanın varlığı
• Bu davaya bakmakta olan merciin bir mahkeme olması
• Hukuka aykırı olduğu iddia edilen kanun veya Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin davada uygulanacak olması
• Davaya bakan mahkemenin, söz konusu hükmün anayasaya aykırılığına resen kanaat getirmesi veya taraflardan birinin ileri sürdüğü anayasaya aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varması gerekir.

• Anayasa mahkemesine iptal için bir norm gönderebilecek merciin mahkeme niteliğini taşıması zorunludur . Sorgu hâkimlikleri, Cumhuriyet savcılıkları, hakemler, tahkim kurulları, il ve ilçe idare kurulları, Yüksek Seçim Kurulu mahkeme niteliğini taşımazlar.
• Anayasa Mahkemesi 10.01.2005 günlü Resmi Gazetede yayımlanan kararıyla, Sayıştayı da somut norm denetimine başvurabilecek “mahkeme”; gördüğü uyuşmazlıkları da “dava” niteliğinde kabul ederek Sayıştayın itiraz başvurusunu kabul etmiştir.
• Davayı gören mahkeme, tarafların ileri sürdüğü anayasaya aykırılık iddiasını ciddi görmezse , bu karar esas hükümle birlikte temyiz edilir.

Somut Norm Denetimi’nin özellikleri

• Somut norm denetiminin konusu kanunlar ve Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerdir. Anayasa değişiklikleri, TBMM içtüzüğü ve diğer normlar itiraz yoluyla Anayasa Mahkemesine götürülemez.
• Somut norm denetimi sadece esas bakımından denetim ile sınırlıdır. Bu yöntemle kanunların ve kanun hükmünde kararnamelerin şekil bakımından denetimi gerçekleştirilemez.
• Somut norm denetimi için devam eden bir davanın varlığı yeterlidir bunun dışında herhangi bir süre öngörülmemiştir.
• Somut norm denetimi istemi sonucu iptal edilen bir kanun ya da kanun hükmünde kararname sadece davanın tarafları için değil herkes için iptal edilmiş olur.
2017 Anayasa değişikliğiyle somut norm denetemi; Kanunlar ve Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri hakkında mümkündür.

• Olağanüstü hallerde, savaş hallerinde çıkarılan Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerin şekil ve esas bakımından Anayasaya aykırılığı iddiasıyla, Anayasa Mahkemesinde dava açılamaz.
• Usulüne uygun olarak yürürlüğe güren Milletlerarası Antlaşmalar kanun hükmündedir ve bunların Anayasaya aykırılığı iddia edilemez
• İnkılâp Kanunlarının Anayasaya aykırılığı iddia edilemez
• Anayasa Mahkemesi üç istisna dışında parlamento kararlarını denetleyemez. Denetleyebildiği parlamento kararları şunlardır:

 TBMM İçtüzüğü
 TBMM’nin yasama dokunulmazlığının kaldırılmasına ilişkin verdiği kararlar
 TBMM’nin milletvekilliğinin düşürülmesine ilişkin verdiği kararlar.

TEMEL HAK VE ÖZGÜRLÜKLER

SOSYAL ve EKONOMİK HAKLAR ve ÖDEVLER

HAKİMLER VE SAVCILAR KURULU

ANAYASA MAHKEMESİ

İPTAL DAVASI (SOYUT NORM DENETİMİ)

İTİRAZ YOLU (SOMUT NORM DENETİMİ – DEFİ YOLU)

ANAYASA MAHKEMESİNE BİREYSEL BAŞVURULAR

ANAYASA MAHKEMESİNİN ÇALIŞMA VE YARGILAMA USULÜ

HAKİMLİK VE SAVCILIK TEMİNATI

Yorum Yazın

[an error occurred while processing the directive]
x