İptal Davası (Soyut Norm Denetimi)

İptal Davası (Soyut Norm Denetimi)

Anayasa’da belirtilen bazı organların doğrudan, hukuka aykırı olduğu iddia edilen hukuk kuralı hakkında, iptal edilmesi amacıyla dava açmasıdır.

İptal davasının özellikleri şu şekildedir:

• Kanunların ve Anayasa değişikliklerinin şekil bakımından denetimi için iptal davası Cumhurbaşkanı veya TBMM üye tam sayısının 1/5’i (120 milletvekili) tarafından Resmi Gazete’de yayımlandıkları tarihten itibaren 10 gün içinde açılır.
 Kanunların esas (içerik) denetimi için iptal davasını ise, Cumhurbaşkanı, TBMM üye tamsayısının 1/5’i, Türkiye Büyük Millet Meclisinde en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubu, Resmi Gazete’de yayınlanmalarından itibaren 60 gün içinde açabilir.
 Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri ile TBMM İçtüzüğünün şekil ve esas denetimi için iptal davasını ise, Cumhurbaşkanı, TBMM üye tamsayısının 1/5’i, Türkiye Büyük Millet Meclisinde en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubu Resmi Gazete’de yayınlanmalarından itibaren 60 gün içinde açabilir.

• 1982 Anayasası, şekil denetimi konusunda bazı sınırlamalar getirmiştir.

 Kanunların şekil bakımından denetlenmesi, son oylamanın öngörülen çoğunlukla yapılıp yapılmadığı ile sınırlıdır.
 TBMM İçtüzüğünün şekil bakımından denetlenmesi, son oylamasının öngörülen çoğunlukla yapılıp yapılmadığı ile sınırlıdır.
 Anayasa değişikliğinde ise şekil bakımından denetim, teklif ve oylama çoğunluğuna ve
ivedilikle görüşülemeyeceği şartına uyulup uyulmadığı hususları ile sınırlıdır.
 Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri’nin şekil bakımından denetiminde bir sınır söz konusu değildir.

Esas Bakımından Denetim: Bir normun içeriğinin, yani getirdiği hükümlerin Anayasa hükümlerine uygun olup olmadığının denetlenmesidir.

Şekil Bakımından Denetim: Anayasa yargısına tabi normların Anayasada belirtilmiş olan yetki, usul ve şekil kurallarına uygun olarak yapılıp yapılmadığının araştırılmasıdır.

• Anayasa Mahkemesi, kanunların, kanun hükmünde kararnamelerin ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün Anayasaya şekil ve esas bakımlarından uygunluğunu denetleyebilirken anayasa değişikliklerini ise sadece şekil bakımından inceler ve denetler.
• Şekil bozukluğuna dayalı iptal davaları Anayasa Mahkemesince öncelikle incelenip karara bağlanır.
• Kanunların şekil denetimi için öngörülen “son oylamanın öngörülen çoğunlukla yapılıp yapılmadığı” hususu, toplantı yeter sayısını da içerir; sadece karar yeter sayısı anlamına gelmez. Anayasa Mahkemesinin kararı şu şekildedir: ”…Anayasa Mahkemesinin bu alandaki yetkisinin, yasanın tümünün kabulüne ilişkin son oylamanın, Anayasa’nın 96. maddesinde öngörülen toplantı ve karar yeter sayısına uygun olup olmadığının denetimi ile sınırlı olduğu sonucuna varılmaktadır…”. AYM, 14.04.2005 tarihli RG.

• 2017 yılı Anayasa değişiklikleriyle, kanun hükmünde kararnameler kaldırıldığı için doğal olarak Anayasa Mahkemesinin KHK’ları deneleme görevi de sona ermiştir.
• 2017 Anayasa değişiklikleriyle, Anayasa Mahkemesi, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin şekil ve esas bakımından Anayasa uygunluğunu denetler. Ancak olağanüstü hallerde ve savaş hallerinde çıkarılan Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin şekil ve esas bakımından Anayasa aykırılığı iddiasıyla, Anayasa Mahkemesine dava açılamaz.
• 2018 yılında çıkarılan 703 sayılı KHK ile Anayasa Mahkenesinin çalışma ve Yargılama Usulleri Hakkında kanuna “Türkiye Büyük Millet Meclisindeki üye sayılarında eşitlik bulunması halinde, iptal davası açabilecek siyasi parti grupları, son milletvekili genel seçiminde alınan geçerli oy sayısına göre belirlenir” hükmü eklenmiştir.

TEMEL HAK VE ÖZGÜRLÜKLER

SOSYAL ve EKONOMİK HAKLAR ve ÖDEVLER

HAKİMLER VE SAVCILAR KURULU

ANAYASA MAHKEMESİ

İPTAL DAVASI (SOYUT NORM DENETİMİ)

İTİRAZ YOLU (SOMUT NORM DENETİMİ – DEFİ YOLU)

ANAYASA MAHKEMESİNE BİREYSEL BAŞVURULAR

ANAYASA MAHKEMESİNİN ÇALIŞMA VE YARGILAMA USULÜ

HAKİMLİK VE SAVCILIK TEMİNATI

Yorum Yazın

[an error occurred while processing the directive]
x