Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvurular

Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvurular

2010 Anayasa değişikliği ile Anayasa Mahkemesinin görevlerine, bireysel başvuruları karara bağlamak görevi eklenmiştir. Bireysel başvuru, Anayasanın 148. maddeye eklenen fıkralarla düzenlenmiştir. Buna göre:

• Herkes, Anayasada güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından, ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilir.
• Başvuruda bulunabilmek için olağan kanun yollarının tüketilmiş olması şarttır.
• Bireysel başvuruda, kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlarda inceleme yapılamaz.
• Bireysel başvuruya ilişkin usul ve esaslar kanunla düzenlenir.

Bu kanuni düzenleme, 30 Mart 2011 tarihli ve 6216 Sayılı “Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulü Hakkında Kanun’la (m.45-51) yapılmıştır. İlgili kanunda bireysel başvuru hakkı ile ilgili şu özelliklere dikkat etmek gerekir:

a. Bireysel Başvuru Hakkı

• Herkes, Anayasada güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve buna ek Türkiye’nin taraf olduğu protokoller kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından, ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilir.
• İhlale neden olduğu ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmüş idari ve yargısal başvuru yollarının tamamının bireysel başvuru yapılmadan önce tüketilmiş olması gerekir.
• Yasama işlemleri ile düzenleyici idari işlemler aleyhine doğrudan bireysel başvuru yapılamayacağı gibi Anayasa Mahkemesi kararları ile Anayasanın yargı denetimi dışında bıraktığı işlemler de bireysel başvurunun konusu olamaz.

b. Bireysel Başvuru Hakkına Sahip Olanlar

• Bireysel başvuru ancak ihlale yol açtığı ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmal nedeniyle
güncel ve kişisel bir hakkı doğrudan etkilenenler tarafından yapılabilir.
• Kamu tüzel kişileri bireysel başvuru yapamaz. Özel hukuk tüzel kişileri sadece tüzel kişiliğe ait haklarının ihlal edildiği gerekçesiyle bireysel başvuruda bulunabilir.
• Yalnızca Türk vatandaşlarına tanınan haklarla ilgili olarak yabancılar bireysel başvuru
yapamaz.

c. Bireysel Başvuru Usulü

• Bireysel başvurular, doğrudan ya da mahkemeler veya yurt dışı temsilcilikler vasıtasıyla yapılabilir.
• Bireysel başvurular harca tabidir.
• Bireysel başvurunun, başvuru yollarının tüketildiği tarihten; başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılması gerekir.
• Haklı bir mazereti nedeniyle süresi içinde başvuramayanlar, mazeretin kalktığı tarihten itibaren onbeş gün içinde ve mazeretlerini belgeleyen delillerle birlikte başvurabilirler.
• Başvuru evrakında herhangi bir eksiklik bulunması halinde, Mahkeme yazı işleri tarafından eksikliğin giderilmesi için başvurucu veya varsa vekiline onbeş günü geçmemek üzere bir süre verilir ve geçerli bir mazereti olmaksızın bu sürede eksikliğin tamamlanmaması durumunda başvurunun reddine karar verileceği bildirilir.

d. Bireysel Başvuruların Kabul Edilebilirlik Şartları ve İncelenmesi

Anayasa Mahkemesi’nin bireysel başvuru hakkında kabul edilebilirlik kararı verebilmesi için, başvurunun öncellikle yukarıda belirttiğimiz şartları taşıması gerekir. Ayrıca:
• Mahkeme, Anayasanın uygulanması ve yorumlanması veya temel hakların kapsamının ve sınırlarının belirlenmesi açısından önem taşımayan ve başvurucunun önemli bir zarara uğramadığı başvurular ile açıkça dayanaktan yoksun başvuruların kabul edilemezliğine karar verebilir.
• Kabul edilebilirlik incelemesi komisyonlarca yapılır.
• Kabul edilebilirlik şartlarını taşımadığına oy birliği ile karar verilen başvurular hakkında, kabul edilemezlik kararı verilir. Oy birliği sağlanamayan dosyalar bölümlere havale edilir.
• Kabul edilemezlik kararları kesindir ve ilgililere tebliğ edilir.

e. Esas Hakkındaki İnceleme

• Kabul edilebilirliğine karar verilen bireysel başvuruların esas incelemesi bölümler tarafından yapılır.
• Bireysel başvurunun kabul edilebilirliğine karar verilmesi halinde, başvurunun bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına gönderilir. Adalet Bakanlığı gerekli gördüğü hallerde görüşünü yazılı olarak Mahkemeye bildirir.
• Mahkeme, incelemesini dosya üzerinden yapmakla birlikte, gerekli görürse duruşma yapılmasına da karar verebilir.
• Bölümler, esas inceleme aşamasında, başvurucunun temel haklarının korunması için zorunlu gördükleri tedbirlere resen veya başvurucunun talebi üzerine karar verebilir. Tedbire karar verilmesi halinde, esas hakkındaki kararın en geç altı ay içinde verilmesi gerekir. Aksi takdirde tedbir kararı kendiliğinden kalkar.
• Bölümlerin, bir mahkeme kararına karşı yapılan bireysel başvurulara ilişkin incelemeleri, bir temel hakkın ihlal edilip edilmediği ve bu ihlalin nasıl ortadan kaldırılacağının belirlenmesi ile sınırlıdır. Bölümlerce kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlarda inceleme yapılamaz.

f. Kararlar

• Esas inceleme sonunda, başvurucunun hakkının ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir.
• İhlal kararı verilmesi halinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere hükmedilir. Ancak yerindelik denetimi yapılamaz, idari eylem ve işlem niteliğinde karar verilemez.
• Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir.
• Yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hallerde başvurucu l ehine tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir.
• Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.
• Komisyonlar arasındaki içtihat farklılıkları, bağlı oldukları bölümler; bölümler arasındaki içtihat farklılıkları ise Genel Kurul tarafından karara bağlanır.
• Davadan feragat halinde, düşme kararı verilir.
• Bireysel başvuru hakkını açıkça kötüye kullandığı tespit edilen başvurucular aleyhine, yargılama giderlerinin dışında, ayrıca ikibin Türk Lirasından fazla olmamak üzere disiplin para cezasına hükmedilebilir.

Anayasa Mahkemesinin Diğer Görevleri

• Siyasi partilerin kapatılması için Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından açılan kapatma davalarına bakar.
• Siyasi partilerin mali denetimini yapar.(Sayıştay’dan yardım alır)
• Bazı parlamento kararlarının, Anayasa ve İçtüzüğe aykırılıkları nedeniyle yapılan iptal istemlerini karara bağlar. Anayasa Mahkemesi kural olarak parlamento kararlarını denetleyemez ancak bu kuralın üç istisnası vardır ve Anayasa Mahkemesi şimdi sayacağımız üç parlamento kararını denetleyebilir:

 TBMM İçtüzüğü
 TBMM’nin yasama dokunulmazlığının kaldırılmasına ilişkin verdiği kararlar
 TBMM’nin milletvekilliğinin düşürülmesine ilişkin verdiği kararlar.

• Kendi üyeleri arasından Uyuşmazlık Mahkemesine Başkan seçmek
• Bazı kimseleri görevleri ile ilgili suçlardan dolayı Yüce Divan sıfatıyla yargılar.

 6216 sayılı Kanuna göre Genel Kurul, Yüce Divan sıfatıyla çalışırken yürürlükteki kanunlara göre duruşma yapar ve hüküm verir.
 Yüce Divanda, savcılık görevini Cumhuriyet Başsavcısı veya Cumhuriyet Başsavcı vekili yapar.
 Yüce Divan kararlarına karşı yeniden inceleme başvurusu yapılabilir. Genel Kurulun yeniden inceleme sonucunda verdiği kararlar kesindir. (2010 Anayasa Değişikliği)
 Yüce Divan tarafından verilen hükme karşı yeniden inceleme başvurusu, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı veya Yargıtay Cumhuriyet Başsavcı vekili, sanık, müdafi, katılan veya vekili tarafından yapılabilir.
 Yeniden inceleme başvurusu hükmün açıklanmasından itibaren onbeş gün içinde
Yüce Divana bir dilekçe verilmesi suretiyle yapılır.
 Yeniden inceleme, yalnızca başvuruda belirtilen hususlarla sınırlı olarak yapılır.
 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Çalışma ve Yargılama Usulleri Hakkındaki Kanuna 2018 tarihli 703 sayılı KHk ile eklenen hükme göre, Cumhurbaşkanı, Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar hakkındaki yüce divan yargılamaları üç ay içinde tamamlanır. Yargılama bu süre içinde tamamlanamadığı takdirde, ilave üç aylık süre içinde kesin olarak tamamlanır.

TEMEL HAK VE ÖZGÜRLÜKLER

SOSYAL ve EKONOMİK HAKLAR ve ÖDEVLER

HAKİMLER VE SAVCILAR KURULU

ANAYASA MAHKEMESİ

İPTAL DAVASI (SOYUT NORM DENETİMİ)

İTİRAZ YOLU (SOMUT NORM DENETİMİ – DEFİ YOLU)

ANAYASA MAHKEMESİNE BİREYSEL BAŞVURULAR

ANAYASA MAHKEMESİNİN ÇALIŞMA VE YARGILAMA USULÜ

HAKİMLİK VE SAVCILIK TEMİNATI

Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvurular

Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvurular

Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvurular

Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvurular

Yorum Yazın

[an error occurred while processing the directive]
x